دعاوی ثلاث در صلاحیت کدام دادگاه است

صلاحیت شوراهای حل اختلاف و دادگاه صلح در دعاوی ثلاث

با توجه به تحولات تقنینی اخیر، قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، تقسیمات جدیدی را در صلاحیت رسیدگی به دعاوی ثلاث ایجاد کرده است.

صلاحیت شورای حل اختلاف

بر اساس قوانین پیشین، در مناطقی که شورای حل اختلاف وجود داشت، رسیدگی به دعاوی تصرف عدوانی در صلاحیت شورا بود . اما با تصویب قانون جدید شوراهای حل اختلاف در سال ۱۴۰۲، این وضعیت تغییر کرده است.

صلاحیت دادگاه صلح (نهاد جدید)

ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، صلاحیت‌های دادگاه صلح را به شرح زیر تعیین کرده است :

بند ۲ ماده ۱۲: «دعاوی حقوقی تصرف عدوانی، مزاحمت و ممانعت از حق» در صلاحیت دادگاه صلح است.

نکات کلیدی در مورد صلاحیت دادگاه صلح:

• دادگاه صلح، نهاد قضایی جدیدی است که جایگزین بخشی از صلاحیت‌های سابق شوراهای حل اختلاف شده است.

• دادگاه صلح با حضور رئیس یا دادرس علی‌البدل رسمیت می‌یابد .

• دادگاه صلح می‌تواند با رضایت طرفین، پرونده را برای حصول سازش به شورای حل اختلاف ارجاع دهد .

• در صورت عدم حصول سازش ظرف دو ماه، قاضی دادگاه صلح مطابق قانون به موضوع رسیدگی و رأی صادر می‌کند .

جدول صلاحیت دعاوی ثلاث در مراجع قضایی

صلاحیت تجدیدنظر در دعاوی ثلاث

بر اساس تبصره ۵ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، آرای دادگاه صلح در موارد زیر قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه تجدیدنظر استان است :

۱. دعاوی مالی (موضوع بند ۱ ماده ۱۲) در صورتی که خواسته بیشتر از نصف نصاب (بیش از ۵۰۰ میلیون ریال) باشد.
۲. دعاوی تصرف عدوانی، مزاحمت و ممانعت از حق (بند ۲ ماده ۱۲)
۳. دعاوی راجع به جهیزیه، مهریه و نفقه (بند ۳ ماده ۱۲)
۴. دعاوی تخلیه و تعدیل اجاره‌بها (بند ۴ ماده ۱۲)

نکته مهم: آرای دادگاه صلح در سایر موارد (غیر از موارد فوق) قطعی و غیرقابل تجدیدنظر است .

دعاوی مستثنی از صلاحیت شوراهای حل اختلاف

ماده ۱۱ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، دعاوی زیر را از صلاحیت شوراهای حل اختلاف خارج کرده است. این دعاوی حتی با توافق طرفین نیز قابل طرح در شورا نیستند :

• اختلاف در اصل نکاح، اصل طلاق، بطلان نکاح، فسخ و انفساخ نکاح، بذل مدت و انقضای آن، رجوع، نسب، ولایت قهری و قیمومت

• اختلاف در اصل وقفیت و وصیت و تولیت

• دعاوی راجع به حجر و ورشکستگی

• دعاوی راجع به وجوه و اموال عمومی و دولتی و انفال

• اموری که به موجب قوانین دیگر در صلاحیت مراجع اختصاصی یا مراجع قانونی غیر دادگستری میباشد.

مطالب مرتبط: دعاوی سه گانه تصرف کیفری

تصرف عدوانی کیفری و مرجع صالح

همان‌طور که در مقاله پیشین اشاره شد، تصرف عدوانی دارای دو جنبه حقوقی و کیفری است. در مورد جنبه کیفری تصرف عدوانی، مرجع صالح تفاوت دارد:

• مرجع تحقیق و تعقیب: دادسرا (بازپرسی یا دادیاری)

• مرجع رسیدگی و صدور رأی: دادگاه کیفری (شعبه بازپرسی یا دادگاه کیفری دو)

در تصرف عدوانی کیفری، اثبات سوءنیت متصرف و علم او به عدم مالکیت یا عدم حق خود برای احراز جرم ضروری است.

خلاصه و جمع‌بندی

در پاسخ به این سوال که «دعاوی ثلاث در صلاحیت کدام دادگاه است»، باید گفت:

صلاحیت ذاتی (نوع دادگاه):
دعاوی تصرف عدوانی، ممانعت از حق و مزاحمت، همگی در صلاحیت دادگاه صلح (یا دادگاه عمومی حقوقی در صورت عدم تشکیل دادگاه صلح) می‌باشند .

صلاحیت محلی (مکان دادگاه):
بر اساس ماده ۱۲ قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه صالح برای رسیدگی به این دعاوی، دادگاه محل وقوع مال غیرمنقول است، حتی اگر خوانده در آن حوزه اقامت نداشته باشد .

مرجع تجدیدنظر:
آرای صادره در دعاوی ثلاث، قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه تجدیدنظر استان می‌باشد .

نکات کلیدی:

• دعاوی ثلاث از جمله دعاوی غیرمالی محسوب می‌شوند و رسیدگی به آنها خارج از نوبت انجام می‌شود .

• رأی صادره در این دعاوی بلافاصله قابل اجراست و درخواست تجدیدنظر مانع از اجرای حکم نیست .

• خواهان در این دعاوی نیازی به اثبات مالکیت ندارد؛ اثبات سبق تصرف (در تصرف عدوانی) یا اثبات تصرف فعلی (در مزاحمت) یا اثبات وجود حق (در ممانعت از حق) کافی است .

• سند مالکیت می‌تواند اماره‌ای بر سبق تصرف باشد .

این مقاله صرفاً برای مقاصد اطلاع‌رسانی حقوقی تهیه شده است. با توجه به تغییرات اخیر در قوانین و تفاوت در رویه قضایی، توصیه می‌شود پیش از اقدام، با وکیل متخصص دعاوی ملکی مشورت کنید.