متن فسخ قرارداد توافقی یعنی چه و چرا بهترین روش خاتمه قرارداد است؟

در گفتار روزمره وقتی می‌گوییم «فسخ توافقی قرارداد»، منظور این است که دو طرف تصمیم گرفته‌اند قرارداد را قبل از پایان یا قبل از اجرای کامل، با رضایت و توافق تمام کنند. در اصطلاح حقوقی، به این کار معمولاً اقاله یا تفاسخ هم گفته می‌شود؛ یعنی “برهم زدن قرارداد با تراضی طرفین”.

مزیت فسخ توافقی این است که برخلاف فسخ یک‌طرفه:

• لازم نیست ثابت کنید طرف مقابل تخلف کرده

• نیاز به دعوا، اثبات، شاهد و کارشناس کمتر می‌شود

• مسیر قانونی و اجرایی ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر است

• ریسک اختلافات بعدی (مثلاً درباره خسارت، زمان تحویل، استرداد وجه) با یک متن دقیق کاهش پیدا می‌کند

اما نکته بسیار مهم این است: توافقی بودن به معنی ساده‌نویسی نیست. اگر متن شما دقیق نباشد، بعداً دو طرف ممکن است درباره پول، تحویل، خسارت، تعهدات باقی‌مانده یا حتی اینکه “فسخ از چه تاریخی مؤثر است” اختلاف پیدا کنند. پس باید متن را طوری بنویسیم که مثل یک متخصص قراردادها، همه سناریوهای محتمل را پوشش دهد.

در این مقاله:

• تفاوت فسخ توافقی با فسخ یک‌طرفه و انفساخ را روشن می‌کنیم

• تفاوت مدل قراردادها (اجاره، خرید و فروش، پیمانکاری، خدمات) را می‌گوییم

• چند نمونه متن آماده، کوتاه و کامل ارائه می‌دهیم

• بندهای ضروری را می‌دهیم تا متن شما «قابل استناد و کم‌ریسک» باشد

• جدول انتخاب متن مناسب و چک‌لیست امضا و پیوست‌ها را هم اضافه می‌کنیم

تفاوت «فسخ توافقی»، «فسخ یک‌طرفه» و «اقاله» در یک نگاه

برای اینکه متن درست انتخاب شود، این سه مفهوم را کوتاه و دقیق تفکیک می‌کنیم:

• فسخ توافقی (اقاله/تفاسخ): هر دو طرف راضی هستند و با هم قرارداد را تمام می‌کنند.

• فسخ یک‌طرفه: یک طرف به استناد قانون یا شرط قراردادی، قرارداد را برهم می‌زند (ممکن است طرف مقابل ناراضی باشد).

• انفساخ: قرارداد خودبه‌خود با وقوع یک شرط یا پایان مدت تمام می‌شود (مثلاً تمام شدن مدت اجاره).

در عمل، شما وقتی دنبال «متن فسخ قرارداد توافقی» هستید، بهترین واژه حقوقی برای تیتر متن داخل قرارداد این است: توافق‌نامه اقاله (فسخ توافقی).

چه زمانی فسخ توافقی منطقی‌ترین انتخاب است؟

این حالت‌ها بیشترین استفاده را از فسخ توافقی دارند:

1. طرفین به هر دلیل دیگر علاقه‌ای به ادامه همکاری ندارند

2. انجام تعهدات سخت یا غیرممکن شده (مثلاً تغییر شرایط بازار یا هزینه‌ها)

3. زمان‌بندی پروژه به هم خورده و ادامه قرارداد به صرفه نیست

4. اختلافات کوچک ایجاد شده اما هیچ‌کس نمی‌خواهد وارد دعوای حقوقی شود

5. طرفین می‌خواهند تسویه را سریع و تمیز انجام دهند و رابطه را حفظ کنند

بندهای ضروری در متن فسخ قرارداد توافقی (چک‌لیست حرفه‌ای)

قبل از نمونه متن‌ها، این بخش را جدی بگیرید؛ چون کیفیت متن شما را همین بندها مشخص می‌کند. هر متن فسخ توافقی باید حداقل این موارد را داشته باشد:

1) مشخصات کامل طرفین

نام و نام خانوادگی/نام شرکت، شماره ملی/شناسه ملی، شماره تماس، آدرس.

2) مشخصات قرارداد اصلی

تاریخ قرارداد، شماره قرارداد (اگر دارید)، موضوع قرارداد، مبلغ کل، مدت، پیوست‌ها.

3) تاریخ اثر فسخ توافقی

خیلی مهم است مشخص کنید قرارداد از چه تاریخی اقاله می‌شود:

• از تاریخ امضا؟

• از تاریخ مشخص در آینده؟

• یا از زمان تحویل/تسویه؟

4) وضعیت تعهدات انجام‌شده و باقی‌مانده

باید روشن کنید کدام تعهدات انجام شده و کدام تعهدات ساقط می‌شود. مثال:

• کالا تحویل شده/نشده

• بخشی از کار انجام شده/نشده

• خدمات ارائه شده/نشده

5) تسویه مالی دقیق

مهم‌ترین بخش متن:

• چه مبلغی پرداخت شده؟

• چه مبلغی باید برگشت داده شود؟

• در چه تاریخی و با چه روشی پرداخت می‌شود؟

• آیا کسری/جرایم/هزینه‌ها از آن کسر می‌شود؟

6) تکلیف خسارت و وجه التزام

دو حالت رایج:

• طرفین توافق می‌کنند هیچ خسارتی مطالبه نشود

• یا یک مبلغ مشخص به عنوان جبران هزینه/خسارت تعیین می‌کنند

7) تحویل و صورتجلسه

اگر قرارداد شامل تحویل کالا، تجهیزات، ملک، مدارک، دسترسی‌ها، رمزها، یا هر چیزی است، باید:

• تاریخ تحویل

• شرایط تحویل

• و صورتجلسه پیوست
  مشخص شود.

8) محرمانگی، مالکیت فکری و عدم رقابت (در صورت نیاز)

برای قراردادهای خدماتی/پروژه‌ای مهم است:

• فایل‌ها و اطلاعات محرمانه چه می‌شود؟

• مالکیت خروجی‌ها با کیست؟

• پس از فسخ چه تعهداتی باقی می‌ماند؟

9) رفع ادعا و ابراء

یک بند طلایی برای جلوگیری از دعوا:
«طرفین پس از اجرای مفاد این توافق‌نامه، هیچ ادعایی نسبت به یکدیگر ندارند.»

10) تعداد نسخه و امضا

تعداد نسخه‌ها، اعتبار واحد، امضای طرفین و ترجیحاً امضای شاهد.

جدول انتخاب متن مناسب فسخ توافقی بر اساس نوع قرارداد

متن فسخ قرارداد توافقی

نمونه متن فسخ قرارداد توافقی (اقاله) – قابل کپی و استفاده

نمونه ۱: متن کامل و عمومی (قابل استفاده برای اکثر قراردادها)

عنوان: توافق‌نامه اقاله (فسخ توافقی) قرارداد

این توافق‌نامه در تاریخ …………. فی‌مابین:

1. آقای/خانم/شرکت ………………….. به شماره ملی/شناسه ملی ……………… به نشانی ……………… و شماره تماس ……………… که از این پس «طرف اول» نامیده می‌شود،
   و

2. آقای/خانم/شرکت ………………….. به شماره ملی/شناسه ملی ……………… به نشانی ……………… و شماره تماس ……………… که از این پس «طرف دوم» نامیده می‌شود،
   با شرایط زیر منعقد گردید:

ماده ۱- موضوع

موضوع این توافق‌نامه عبارت است از اقاله و خاتمه توافقی قرارداد مورخ …………. (به شماره/کد …………. در صورت وجود) با موضوع ……………… که بین طرفین منعقد شده است.

ماده ۲- تاریخ اثر اقاله

طرفین توافق کردند قرارداد مذکور از تاریخ …………. اقاله و خاتمه‌یافته تلقی گردد. از تاریخ مذکور، اجرای تعهدات جدید ناشی از قرارداد اصلی متوقف بوده و صرفاً تعهدات مربوط به تسویه و تحویل موضوع این توافق‌نامه معتبر خواهد بود.

ماده ۳- وضعیت تعهدات انجام‌شده

تا تاریخ اقاله، تعهدات زیر انجام شده است:

• ……………………………………………………………

• ……………………………………………………………
  و طرفین نسبت به موارد انجام‌شده، ادعایی خارج از مفاد این توافق‌نامه ندارند.

ماده ۴- تسویه مالی

4-1) مبلغ/مبالغ پرداخت‌شده توسط طرف ………… تا تاریخ تنظیم این توافق‌نامه به میزان …………… ریال است.
4-2) طرف ………… متعهد است مبلغ …………… ریال را بابت استرداد/تسویه حداکثر تا تاریخ …………. از طریق …………… (کارت‌به‌کارت/چک/نقد/واریز بانکی) پرداخت نماید.
4-3) هزینه‌ها/کسورات مورد توافق (در صورت وجود) به شرح …………… ریال بوده و از مبلغ تسویه کسر/جداگانه پرداخت می‌گردد.

ماده ۵- تحویل و صورتجلسه

در صورتی که موضوع قرارداد شامل تحویل کالا/مدارک/تجهیزات/ملک/فایل‌ها باشد، طرفین توافق کردند تحویل موارد زیر در تاریخ …………. انجام و صورتجلسه تحویل به عنوان پیوست شماره ۱ ضمیمه گردد:

• ……………………………………………………………

• ……………………………………………………………

ماده ۶- خسارت و وجه التزام

طرفین توافق کردند:
(گزینه الف) هیچ‌گونه خسارت و وجه التزامی بابت فسخ توافقی از یکدیگر مطالبه ننمایند.
یا
(گزینه ب) مبلغ …………… ریال به عنوان خسارت/هزینه خاتمه همکاری توسط طرف ………… تا تاریخ …………. پرداخت گردد و پس از آن ادعایی وجود نداشته باشد.

ماده ۷- محرمانگی و اسناد

کلیه اطلاعات و اسناد مبادله‌شده در چارچوب قرارداد اصلی، محرمانه تلقی شده و طرفین متعهد به عدم افشا و استرداد/حذف اطلاعات طبق توافق …………… هستند. (در صورت عدم نیاز، این ماده حذف شود.)

ماده ۸- ابراء و رفع ادعا

طرفین اقرار می‌نمایند پس از اجرای کامل تعهدات این توافق‌نامه (تسویه و تحویل)، هیچ‌گونه ادعا، طلب، حق یا شکایتی نسبت به یکدیگر بابت قرارداد اصلی و آثار آن نخواهند داشت.

ماده ۹- نسخ و امضا

این توافق‌نامه در ……… نسخه با اعتبار واحد تنظیم و امضا شد و برای طرفین لازم‌الاجرا است.

امضای طرف اول: ……………… امضای طرف دوم: ………………
شاهد ۱: ……………… (امضا) شاهد ۲: ……………… (امضا)

نمونه ۲: متن کوتاه فسخ توافقی (دو پاراگرافی و کاربردی)

اینجانب ……………… (طرف اول) و اینجانب ……………… (طرف دوم) با رضایت کامل توافق کردیم قرارداد مورخ …………. با موضوع ……………… را از تاریخ …………. به صورت توافقی (اقاله) خاتمه دهیم. از تاریخ مذکور هیچ‌یک از طرفین تعهدی برای ادامه اجرای قرارداد اصلی ندارند، مگر تعهدات مربوط به تسویه و تحویل موضوع این توافق.

مبلغ پرداخت‌شده تا این تاریخ …………… ریال است و طرف ………… متعهد است مبلغ …………… ریال را حداکثر تا تاریخ …………. به روش …………… پرداخت نماید. طرفین پس از انجام تسویه و تحویل، هیچ ادعایی نسبت به یکدیگر نخواهند داشت.

امضا طرفین / تاریخ

نمونه ۳: متن فسخ توافقی قرارداد اجاره (اقاله اجاره)

عنوان: توافق‌نامه اقاله قرارداد اجاره

طرفین قرارداد اجاره مورخ …………. مربوط به ملک واقع در ……………… توافق نمودند قرارداد از تاریخ …………. اقاله و خاتمه یابد. مستاجر متعهد است حداکثر تا تاریخ …………. ملک را تخلیه و کلید را تحویل نماید.

موجر متعهد است مبلغ ودیعه به میزان …………… ریال را پس از تحویل کلید و امضای صورتجلسه تحویل، حداکثر تا تاریخ …………. پرداخت نماید. کلیه قبوض و هزینه‌های مصرفی و شارژ تا تاریخ تحویل بر عهده مستاجر بوده و پس از تسویه، طرفین هیچ ادعایی نسبت به یکدیگر نخواهند داشت.

نمونه ۴: متن فسخ توافقی قرارداد خرید و فروش (استرداد وجه)

عنوان: توافق‌نامه فسخ توافقی قرارداد خرید و فروش

طرفین قرارداد خرید و فروش مورخ …………. با موضوع ……………… توافق نمودند قرارداد از تاریخ …………. به صورت توافقی خاتمه یابد. فروشنده متعهد است مبلغ دریافتی به میزان …………… ریال را پس از …………… (تحویل کالا/بازگشت کالا/در تاریخ مشخص) حداکثر تا تاریخ …………. به خریدار مسترد نماید.

در صورت تحویل کالا، خریدار متعهد است کالا را در تاریخ …………. با وضعیت ……………… به فروشنده تحویل دهد و صورتجلسه تحویل تنظیم گردد. طرفین پس از اجرای تعهدات فوق، ادعایی نسبت به یکدیگر نخواهند داشت.

نمونه ۵: متن فسخ توافقی قرارداد پیمانکاری (با صورت‌وضعیت)

عنوان: توافق‌نامه خاتمه/اقاله قرارداد پیمانکاری

طرفین قرارداد پیمانکاری مورخ …………. با موضوع ……………… توافق کردند قرارداد از تاریخ …………. خاتمه یابد. وضعیت پیشرفت کار تا تاریخ خاتمه به شرح ……………… بوده و طرفین توافق نمودند صورت‌وضعیت نهایی تا تاریخ …………. تهیه و مبلغ قابل پرداخت/قابل استرداد به میزان …………… ریال تعیین و تسویه گردد.

پیمانکار متعهد است کارگاه/تجهیزات/مصالح/اسناد فنی را در تاریخ …………. تحویل دهد و کارفرما متعهد است پس از تحویل و امضای صورتجلسه، نسبت به تسویه نهایی مطابق این توافق اقدام نماید. پس از تسویه، طرفین نسبت به قرارداد اصلی ادعایی ندارند.

بندهای آماده برای محکم‌کاری (اختیاری اما بسیار مفید)

اگر می‌خواهید متن شما حرفه‌ای‌تر شود، از این بندها استفاده کنید:

بند ۱: شرط پرداخت مرحله‌ای

طرف ………… متعهد است مبلغ تسویه را در ……… قسط به ترتیب در تاریخ‌های …………. پرداخت نماید. در صورت تأخیر بیش از ……… روز، مبلغ ………… ریال به عنوان خسارت تأخیر به مبلغ بدهی اضافه می‌گردد.

بند ۲: تعیین تکلیف چک/ضمانت

طرفین توافق کردند کلیه چک‌ها/سفته‌ها/ضمانت‌نامه‌های مرتبط با قرارداد اصلی به شماره ………… در تاریخ …………. مسترد و تسویه گردد و پس از آن هیچ ادعایی بابت تضمین‌ها وجود ندارد.

بند ۳: تحویل دسترسی‌ها و رمزها (برای قراردادهای دیجیتال)

طرف دوم متعهد است در تاریخ …………. کلیه دسترسی‌ها، نام کاربری‌ها، رمزها و فایل‌های مرتبط با پروژه را تحویل داده و پس از آن هیچ دسترسی فعالی نزد خود نگه ندارد.

بند ۴: ابراء کامل پس از تسویه

طرفین پس از انجام کامل مفاد این توافق‌نامه، یکدیگر را از هرگونه ادعا، طلب و حق ناشی از قرارداد اصلی و پیوست‌های آن ابراء می‌نمایند.

مطالب مرتبط: وکیل سرقفلی در تهران

اشتباهات رایج در متن فسخ توافقی که بعداً دعوا درست می‌کند

1. مشخص نکردن تاریخ اثر اقاله (از چه روزی قرارداد تمام شد؟)

2. مبهم نوشتن تسویه (چه مبلغی، چه زمانی، چگونه؟)

3. ننوشتن تکلیف چک‌ها، سفته‌ها یا ضمانت‌ها

4. نگفتن تکلیف تحویل و وضعیت موضوع قرارداد

5. حذف بند رفع ادعا و ابراء (بعداً هر کس یک چیز می‌خواهد)

6. امضای بدون شاهد یا بدون تاریخ (در اختلافات دردسر می‌شود)

سوالات متداول

1) آیا «فسخ توافقی» همان اقاله است؟

بله، در عرف و کاربرد روزمره فسخ توافقی همان اقاله/تفاسخ است؛ یعنی پایان قرارداد با رضایت هر دو طرف.

2) آیا می‌شود فسخ توافقی را بدون ذکر دلیل نوشت؟

بله. الزام قانونی برای ذکر دلیل وجود ندارد؛ اما می‌توانید دلیل را کلی و محترمانه بنویسید (مثلاً تغییر شرایط یا توافق طرفین).

3) اگر یکی از طرفین بعداً پشیمان شود چه؟

اگر توافق‌نامه درست تنظیم و امضا شده باشد، همان توافق‌نامه معتبر است. به همین دلیل تاریخ، مبلغ، تحویل و بند رفع ادعا باید دقیق باشد.

4) آیا لازم است شاهد امضا کند؟

اجباری نیست، اما بسیار توصیه می‌شود؛ به‌خصوص وقتی مبالغ بالا یا تحویل مهم وجود دارد.

5) برای قراردادهای کاری و پروژه‌ای چه بندی مهم‌تر است؟

تسویه مرحله‌ای، تحویل فایل‌ها/دسترسی‌ها، و محرمانگی/مالکیت خروجی‌ها از مهم‌ترین بندهاست.

جمع‌بندی نهایی

اگر می‌خواهید قرارداد را بدون دردسر و سریع تمام کنید، متن فسخ قرارداد توافقی (اقاله) بهترین انتخاب است؛ به شرطی که متن شما دقیق باشد و سه چیز را شفاف کند:

1. از چه تاریخی قرارداد تمام می‌شود

2. تسویه مالی دقیق چگونه و چه زمانی انجام می‌شود

3. تحویل موضوع قرارداد و بند رفع ادعا

در این مقاله هم نمونه متن کامل و کوتاه دادیم و هم متن‌های اختصاصی برای اجاره، خرید و فروش و پیمانکاری. کافی است مدل قرارداد خودتان را انتخاب کنید و جزئیات را داخل جای خالی‌ها وارد کنید.

مطالب مرتبط: مشاوره حقوقی تهران